Wubbo Ockels wil meer duurzame actie

‘De werkelijkheid is sterker dan papier’

Vrouwen, mkb-ondernemers en jongeren.  Die hebben we heel hard nodig voor het verduurzamen van Nederland, vindt Wubbo Ockels. De hoogleraar duurzame technologie ziet een toekomst voor zich waarin het wagenpark als een grote batterij aan het net hangt'. Om de energietransitie te versnellen pleit hij voor het experiment. "Je moet laten zien wat werkt."

Tijdens lezingen merkte Wubbo Ockels dat vrouwen veel enthousiaster reageren op de vraag: wie wil werken aan een duurzame toekomst? De beide geslachten verschillen volgens hem merkbaar in mentaliteit. "Mannen zijn meer op zichzelf gericht en gaan vaker voor korte termijn: zij willen altijd weer optiepakketten. Vrouwen, daarentegen, voelen zich veel meer verantwoordelijk voor de toekomst van hun nageslacht."

Voor Ockels was dit voldoende reden om op internationale vrouwendag, 8 maart 2009, het startsein te geven voor Ladies First. Deze nieuwe beweging, vrouwen eerst en mannen die volgen, gaat een 100 procent schoon Nederland 2050 eisen. De tijd is daar rijp voor, vindt de hoogleraar duurzame technologie: "De teneur was in Nederland dat je pas iets mag zeggen, als je zelf een besparende douchekop hebt. Terwijl je verduurzaming gewoon mag eisen van bedrijven en politiek. Want het is een recht." Ockels denkt dat duurzaamheid nog steeds onvoldoende tussen de oren zit, ook in het tijdperk na Gore: "Kijk maar naar buiten. Hoeveel zonnepanelen zie je? Hoeveel energieneutrale kantoren? En met welke ambitieuze plannen komt het kabinet? Over duurzaamheid wordt in dit land voornamelijk vergaderd."

Waanzinnig target

Een steen des aanstoots voor Ockels zijn de subsidies voor duurzame innovatie. Volgens hem komt dit geld grotendeels terecht bij organisaties, consultants of grote bedrijven die er te weinig nieuws mee doen. "Met, geschat, nog geen twintig procent van dat geld worden concrete innovatieve producten gefinancierd", gokt Ockels. "Vooral het midden- en kleinbedrijf komt er bekaaid vanaf, terwijl daar juist de meeste duurzame innovatie plaatsvindt. En dan heb je nog de jongeren. Ook die missen de boot, want het ontbreekt aan seed money voor deze doelgroep. We geloven te weinig in onze jeugd.

Jongeren worden betutteld. Ze moeten op hun dertiende al kiezen." Ockels pleit ook voor meer investeringen in onderzoek en onderwijs. Hij verwijst daarbij naar een rede van Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW)-voorzitter Robbert Dijkgraaf: "Slechts 1,8 procent van ons Bruto Nationaal Product gaat naar onderwijs en onderzoek, dat is minder dan het Europese gemiddelde." Er moet niet alleen meer geld komen, maar het mag van Ockels ook op een creatievere wijze worden besteed. "Waarom organiseren we niet meer wedstrijden? Daag mensen uit om de beste te zijn, bijvoorbeeld in een real life-televisieprogramma. Leg een waanzinnig target vast, zoals een huis dat - ik noem maar iets - zonder extra kosten 1 kilowatt energie kan leveren. Wie dat klaarspeelt, wint tien miljoen."

Installateurs

Ockels gaat zelf graag concrete uitdagingen aan. De experimenteel natuurkundige zweert bij tastbare projecten, zoals de zonneauto Nuna, het nulemissiezeilschip, de laddermolen (een windmolen die reikt naar tien kilometer hoogte) en de Superbus. Met zulke tot de verbeelding sprekende producten stelt hij zich kwetsbaar op voor kritiek. Maar hij doet dit uit overtuiging. "Ik geloof heilig in het experiment. Alleen door praktisch aan de slag te gaan, kun je nieuwe technieken in een hoog tempo ontwikkelen. Bovendien: de werkelijkheid is sterker dan papier. Je moet mensen laten zien dat het werkt. De zonneauto Nuna toont dat het mogelijk is om een buitengewoon snelle auto te maken die alleen door zon wordt voortgedreven."

Zonne-energie is dé energiebron van de toekomst, vindt Ockels. "De zon geeft 8.000 keer zoveel energie als we als mensheid nodig hebben. Op alle daken van nieuwe gebouwen moeten dus zo snel mogelijk zonnecollectoren komen. Dat gebeurt alleen als je adequate regelgeving hebt, zoals het Duitse feedin-tarief. Verder zul je ervoor moeten zorgen dat je voldoende installateurs hebt met ervaring in warmwaterboilers, zonnepanelen en warmtepompen. Anders dan in Duitsland en de Verenigde Staten hebben we die nog niet." Ook in technische kennis over winning en opslag van wind en warmte moeten we meer investeren. "Met warmte is nog een wereld te winnen. Daarvoor moet je vooral lokaal denken en handig omgaan met opslagmogelijkheden en infrastructuur. Ik heb het college van Amsterdam geadviseerd om de infrastructuur voor hun oude rioolnetwerk voor dit doel te gaan gebruiken."

Vehicle to grid

Tot slot komt het gesprek op een onderwerp dat de oud-astronaut duidelijk na aan het hart ligt: transport. Hij ziet grote kansen voor het produceren van olie uit algen, die als motorbrandstof kan dienen. "Algenkolonies verdubbelen in 24 uur. Dat schiet op. En je kunt er een vliegtuig op laten vliegen." Waterstof kunnen we volgens hem voorlopig links laten liggen: "Het is een ingewikkeld proces en de cyclus levert 50 procent verlies op."

Het meest verwacht Ockels echter op korte termijn van elektriciteit. "We zitten in een tijd dat batterijen het winnen. Elektrisch vervoer ligt vreselijk voor de hand, vanwege kosten en uitstoot. Moeten we meteen doen. Maar laten we niet de fout maken van een op oude leest geschoeide infrastructuur bij pompstations. Je moet overal kunnen opladen. Wat ik een prachtgedachte vind, is dat je de auto altijd aan het net zet: het vehicle to grid-principe. Zo kunnen auto's worden gebruikt zowel voor opslag van elektriciteit als voor levering." Ockels gelooft dat het net nog lang niet is uitontwikkeld. "Zelf heb ik een poosje gespeeld met de gedachte van een intelligent stopcontact. Daarmee zou je via het internet de variabele vraag en het variabele aanbod kunnen matchen."