Eurocommissaris Neelie Kroes 

“Onafhankelijke netten scheppen vertrouwen”

Neelie Kroes heeft de Europese politiek meer bite gegeven. Ze treedt kordaat op tegen kartels. En ook in de Europese energiemarkt die na liberalisering en fusies een cruciale fase ingaat, laat ze haar tanden zien. Zoals begin 2009 in Duitsland. "De besluiten van Duitse energiebedrijven om hun netten te verkopen, hebben het energielandschap veranderd."

De energiemarkt begint steeds meer een Europese zaak te worden. Zo trok Brussel onlangs honderden miljoenen euro's uit voor offshore windparken en aansluitingen van dergelijke parken op het net. De Europese politiek blaakt van ambitie, maar in de lidstaten heerst soms nog wat scepsis. Het valt zwaar om afscheid te nemen van oude verhoudingen en belangen. En daar is Neelie Kroes aan zet. Zij strijdt namens Europa voor het belang van een open, geliberaliseerde markt die nieuwe omvangrijke investeringen bevordert. De Europees Commissaris voor concurrentie zet daarbij vol in op een "echte interne markt". Kroes: "Ik bedoel een Europese energiemarkt die goed toegankelijk is voor een groot aantal leveranciers, zodat gezonde prijsconcurrentie ontstaat. Maar het moet ook een betrouwbare markt zijn voor investeerders die bijvoorbeeld geld willen steken in internationale verbindingen. De komende decennia zijn miljarden nodig om de energievoorziening te verduurzamen en de voorzieningszekerheid te waarborgen."

Belangenconflict 

Voor het broodnodige vertrouwen van investeerders zijn onafhankelijke netbedrijven een kernpunt, gelooft Kroes. "Bedrijven met zowel netten als productie en levering hebben een ingebouwd belangenconflict. Ze moeten toegang tot hun netten geven, maar hebben er voordeel bij om dat niet (volledig) te doen. Tijdens onze sectoronderzoeken naar de elektriciteits- en gasmarkt hebben wij aanwijzingen gevonden waaruit blijkt dat gebundelde bedrijven hun controle over het netwerk misbruiken." Om het ontstaan van onafhankelijke netten te versnellen, zet Kroes in op meerdere troeven. De eerste is een pakket aan wetgevingsmaatregelen, waarvan een splitsingsvoorstel het belangrijkste is. De tweede troef is het voeren van mededingingszaken tegen bedrijven waarvan wordt vermoed dat ze hun netwerken misbruiken. De Europese druk sorteert volgens Kroes inmiddels effect, zoals blijkt uit de ontwikkelingen in Duitsland: "Energiebedrijf E.ON heeft aangeboden zijn hoogspanningsnetwerk voor transmissie van elektriciteit af te stoten. En later deed het eveneens Duitse energiebedrijf RWE hetzelfde met zijn hogedruknetwerk voor gastransport. Deze twee besluiten hebbenhet energielandschap veranderd. En volgens recente persberichten overwegen ook andere energiebedrijven om hun netwerken te verkopen of op afstand te zetten", constateert Kroes met tevredenheid.

Prikkels

TSO's zoals TenneT spelen volgens Kroes een cruciale rol bij het slechten van handelsbarrières en het verhelpen van onbalans. De commissaris juicht voorbeelden van samenwerking, zoals die tussen TenneT en andere TSO's toe. Ze ziet de NorNedkabel tussen Nederland en Noorwegen en de aanleg van een zelfde verbinding met Groot-Brittannië als 'goede ontwikkelingen'.

Samenwerking tussen TSO's is natuurlijk niet nieuw, relativeert Kroes. Maar bedrijven met belangen in zowel netwerk als productie en levering voelden in het verleden minder prikkels om samen te werken, en zo bijvoorbeeld mee te werken aan interconnectie tussen lidstaten. "Wat bijvoorbeeld meespeelde was dat toename van import kon betekenen dat het leveringsbedrijf marktaandeel verloor. Dat zette een rem op initiatieven."

Onafhankelijke netbedrijven bevorderen volgens de eurocommissaris de broodnodige soepele samenwerking tussen TSO's. Daarom is het in de ogen van Kroes ook zo belangrijk dat E.ON Netz, de oosterbuur van TenneT, een zelfstandige netbeheerder wordt. "Dit opent de weg naar betere samenwerking en gezamenlijke investeringen. En dat bevordert betere benutting van de schaarse capaciteit."

Hete aardappel

Kroes ziet het aantal onafhankelijke TSO's à la TenneT in de toekomst groeien en steeds intensiever samenwerken. Te beginnen in hun eigen regio, zoals Noordwest Europa voor TenneT. Die intensievere samenwerking tussen bij voorkeur onafhankelijke netbeheerders is volgens haar niet alleen goed voor investeringen. Nog een reden om daarnaar te streven is volgens Kroes de uitdaging die verduurzaming van de energievoorziening biedt. "Op het ogenblik zien we in Europa een welkome vergroening van de productie van elektriciteit en in Noordwest Europa door een groeiend aandeel windenergie." Deze groei danken we volgens Kroes mede aan de Europees afgesproken targets voor 2020: twintig procent minder CO2-uitstoot, twintig procent duurzame energiebronnen en twintig procent minder energievraag. "TSO's weten als geen ander wat ervoor nodig is om windenergie in goede banen te leiden. Bij winduitval zien zij de gevolgen voor de energiebalans tussen vraag en aanbod op hun netwerk. Dan dienen andere productie-eenheden, zoals gas, bij te springen. Juist omdat TSO's het overzicht hebben, dienen zij goede onderlinge afspraken te maken. Wat we moeten voorkomen is dat Europese TSO's de hete aardappel van windenergie-uitval naar elkaar gooien. Als ze goed samenwerken, kunnen TSO's nauwkeuriger in kaart brengen waar nieuwe netwerkversterkingen nodig zijn. Ook kunnen ze beter nagaan waar een extra euro investering relatief het meeste transportcapaciteit oplevert." Tot slot verwacht Kroes veel van samenwerking op het terrein van nieuwe technologie, zoals smart grids. "TSO's kunnen nog heel veel van elkaar leren."