Willem Vermeend wil actie

 “Groot denken, en nú durven investeren”

Willem Vermeend is niet een doemdenker maar een doendenker. Samen met Gerrit Zalm bewerkstelligde de voormalige staatssecretaris van Financiën eind jaren negentig een ingrijpende wijziging van het fiscale stelsel. Binnen drie jaar. Tegenwoordig pleit hij voor daadkracht in duurzame energie. "Den Haag wacht te lang."

Het interview vindt plaats daags nadat Amerikaanse kranten koppen: "Oh, bama!" en "Our 44'th - and our FIRST." Zo vlak na de inauguratie van de nieuwe Amerikaanse president liggen diens woorden nog vers in het geheugen. Barack Obama belooft de economie 'groots en snel' uit het slop te trekken: "We zullen wegen en bruggen bouwen en elektriciteitsnetten. (...) We zullen de energie in de zon, de wind en de grond vangen om onze auto's te laten rijden en onze fabrieken te laten draaien."

Zo'n belofte tot actie is koren op de molen van Willem Vermeend: "Obama begrijpt dat het tijd is om groots te investeren in duurzame energie. De komende vijftig jaar raken de fossiele brandstoffen op, inclusief het Nederlandse aardgas. Energie wordt geleidelijk steeds duurder en de spanningen tussen landen nemen daardoor toe." Als Nederland niet 'nog verder achterop' wil raken, moeten we volgens Vermeend de komende decennia miljarden investeren. "Ook in de infrastructuur van energie.

Want de bestaande netten zijn gebaseerd op fossiele brandstoffen. Maar we zitten in de nadagen van gas." In dat licht begrijpt Vermeend er niets van dat TenneT opdracht heeft gekregen om tot 2012 jaarlijks 2,1 procent te besparen. "Bezuinigen is het slechtste wat we nu kunnen doen. Den Haag wacht te lang, is te weinig creatief en visionair. Regeringen moeten niet remmen maar voorrang verlenen aan investeringen in duurzame energie. Daarvoor is focus noodzakelijk. We moeten afspreken: we gaan dan en dan en daarmee verduurzamen. Punt. Anders krijg je vluchtwegen."

Megapark

Als het aan Vermeend ligt, nemen een aantal ministers per direct het voortouw, bijvoorbeeld Jan Peter Balkenende en Wouter Bos. Zij nemen gezamenlijk op zich dat Nederland in 2018 het grootste megawindpark ter wereld opent. Volgens hem kan dat meer dan twintig procent van de elektriciteitsbehoefte dekken. Waarom wind?

"De mogelijkheden van biomassa zijn beperkt en heeft te veel nadelen. Zon is veelbelovend, maar met wind maak je in ons land snel het verschil. Dat kan met een speciaal voor de diepzee ontwikkeld megapark met turbines van zes megawatt of meer. Het voordeel van de diepzee is de betere windopbrengst dan op land. Bovendien omzeilen we zo bezwaren over horizonvervuiling en belemmering van de scheepvaart." Vermeend gelooft heilig dat dit initiatief de economie zal stuwen. "We hebben bedrijven die prima offshore platforms kunnen aanleggen die vijftig tot zeventig jaar meegaan. Met zware helikopers brengen we de zeewindturbines naar de platforms of speciaal gefabriceerde megadobbers, waarop ze bevestigd worden. Deze speciale turbines laten we maken in de grootste windmolenfabriek ter wereld. Die bouwen we bijvoorbeeld in de Eemshaven in Groningen. Zo creëren we een hele nieuwe maakindustrie, waarmee we 50.000 banen scheppen. Bovendien stimuleren we innovatieve techniek die we vervolgens weer kunnen exporteren."

Om de grote windparken op zee in de energievoorziening in te passen, zijn volgens Vermeend grote investeringen in het net noodzakelijk: "Soms waait het hard, soms zacht. Je moet er dus voor zorgen dat je overtollige stroom aan andere landen kunt leveren." Sommige mensen opperen dat je eilanden voor de kust nodig hebt, maar Vermeend wijst dit van tafel. "Ik heb aan dit idee zitten rekenen, maar het is veel te duur. En het is onnodig voor opslag; ook zonder eilanden kun je water oppompen en weer laten vallen op het moment dat je de stroom wilt gebruiken."

Met een megapark op zee verwacht Vermeend veel van centrale duurzame opwekking. Maar dat betekent niet dat hij niets ziet in decentrale opwek. Daarvoor moet het net volgens hem ook geschikt worden gemaakt. "Dat is een geleidelijker proces, maar het heeft absoluut de toekomst. Je zou nu al alle daken van nieuwbouwwoningen en kantoorpanden moeten klaarmaken voor integratie van zonne-energie."

Spoedwetjes

Kenmerkend aan de visie van Vermeend is dat hij steeds hamert op een nationale aanpak. Dit betekent niet dat hij wars is van Europees denken. Zo ziet hij interconnectie tussen Nederland en andere Europese landen als een prachtige ontwikkeling. Wat Vermeend bedoelt, is dat het startpunt nationaal moet zijn. Dat geldt bijvoorbeeld voor zijn megawindpark. "Je moet niet wachten tot Europa tot een supergrid besluit. Maak je eigen plannen en houd bij de constructie rekening met een groot Europees grid. Té Europees denken, levert altijd vertraging op."

Om duurzame energie voorrang te verlenen, zijn volgens Vermeend ook op nationaal niveau nog ingrijpende wijzigingen van de wet- en regelgeving nodig. De regulering is onvoldoende toegerust op het inpassen van nieuwe vormen van energie, waardoor investeringen onnodig veel vertraging dreigen op te lopen. Ook TenneT heeft daarmee te maken. "Een doel halen in 2018 lukt alleen als de overheid ook de juiste procedurestappen zet. Anders verzandt het in procedures. We hebben spoedwetjes nodig, zoals die waarmee Camiel Eurlings de files wil aanpakken."